ปัญหาขยะอาหารในไทย: ไทยทิ้งอาหารมากแค่ไหน? ประเทศใดมีขยะอาหารมากที่สุดและน้อยที่สุด?

ขยะอาหาร (Food Waste) ได้กลายเป็นหนึ่งในปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและสังคมที่สำคัญที่สุดของโลก ในแต่ละวัน มีอาหารที่ยังสามารถบริโภคได้ถูกทิ้งเป็นจำนวนมาก ในขณะที่ผู้คนหลายล้านคนทั่วโลกยังคงประสบปัญหาขาดแคลนอาหาร นอกจากประเด็นด้านจริยธรรมแล้ว อาหารที่ถูกทิ้งยังหมายถึงการสูญเสียทรัพยากรต่าง ๆ เช่น น้ำ พลังงาน ที่ดิน และแรงงานที่ใช้ในการผลิตอาหารเหล่านั้นอีกด้วย 

ในประเทศไทย ปัญหาขยะอาหารกำลังกลายเป็นประเด็นที่รุนแรงมากขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากจำนวนประชากรในเมืองเพิ่มขึ้น บริการเดลิเวอร์รี่หรือบริการส่งอาหารก็เติบโตอย่างรวดเร็ว และพฤติกรรมการบริโภคของผู้คนเปลี่ยนแปลงไป การทำความเข้าใจว่าประเทศไทยสร้างขยะอาหารมากเพียงใด และเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่น ๆ จะช่วยให้ครัวเรือน ธุรกิจ และชุมชนสามารถดำเนินการแก้ไขปัญหาได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ในบทความนี้ เราจะสำรวจว่าประเทศไทยเราทิ้งอาหารมากแค่ไหน แล้วประเทศไหนบ้างที่สร้างขยะอาหารมากที่สุด ประเทศไหนสามารถลดขยะอาหารได้ดีที่สุด และมันมีแนวทางปฏิบัติอะไรบ้างที่สามารถช่วยแก้ไขปัญหานี้ได้

ประเทศไทยทิ้งอาหารมากแค่ไหน?

จากรายงาน Food Waste Index Report 2024 ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (United Nations Environment Programme หรือ UNEP) พบว่า ประเทศไทยสร้างขยะอาหารประมาณ 86 กิโลกรัมต่อคนต่อปี ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยของโลกในปัจจุบันที่อยู่ที่ประมาณ 79 กิโลกรัมต่อคนต่อปี

เมื่อคำนวณจากจำนวนประชากรทั้งหมดของประเทศไทย ปริมาณดังกล่าวหมายถึงอาหารหลายล้านตันที่ถูกทิ้งไปในแต่ละปี

งานวิจัยจาก Thailand Food Waste Hub ระบุว่า ประเทศไทยสร้างขยะอาหารมากกว่า 12 ล้านตันต่อปี โดยภาคครัวเรือนเป็นแหล่งกำเนิดขยะอาหารที่ใหญ่ที่สุด โดยประมาณ 77% ของขยะอาหารในประเทศไทยมาจากการบริโภคภายในครัวเรือนเพียงอย่างเดียว

แหล่งที่มาทั่วไปของขยะอาหารในประเทศไทย ได้แก่:

• อาหารปรุงสุกที่เหลือจากการรับประทาน
• ผลไม้และผักที่เน่าเสีย
• เศษอาหารจากร้านอาหารและโรงแรม
• ผลิตภัณฑ์จากอาหารที่หมดอายุ
• การซื้ออาหารมากเกินความจำเป็น
• อาหารเหลือจากบุฟเฟต์และงานจัดเลี้ยง
• อาหารที่ถูกทิ้งจากตลาดและร้านค้าปลีก

ปัญหานี้จะเห็นได้อย่างชัดเจนที่สุดในเขตเมือง เช่น กรุงเทพฯ ซึ่งขยะอาหารถือเป็นสัดส่วนสำคัญของขยะมูลฝอยชุมชน โดยมีงานศึกษาหลายแห่งพบว่า ขยะอาหารคิดเป็นมากกว่าครึ่งหนึ่งของปริมาณขยะทั้งหมดในกรุงเทพฯ

ทำไมขยะอาหารถึงเป็นปัญหา?

หลายคนอาจจะคิดว่าอาหารเป็นสิ่งที่สามารถย่อยสลายตามธรรมชาติและหายไปได้ แต่ในความจริงแล้ว เมื่อขยะอาหารถูกนำไปทิ้งในหลุมฝังกลบ จะก่อให้เกิดปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมหลายอย่าง เช่น

1. การปล่อยก๊าซเรือนกระจก

ขยะอาหารจะปล่อยก๊าซมีเทน (Methane) เมื่อเกิดการย่อยสลายในหลุมฝังกลบ ก๊าซมีเทนเป็นก๊าซเรือนกระจกที่มีความสามารถในการกักเก็บความร้อนได้สูงกว่าคาร์บอนไดออกไซด์

การสูญเสียอาหาร (Food Loss) และขยะอาหาร (Food Waste) เป็นสาเหตุของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกประมาณ 8–10% ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมดทั่วโลก 

2. การสูญเสียทรัพยากร

อาหารทุกชิ้นต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมากในการผลิต เช่น:

• น้ำสำหรับการเพาะปลูกและการชลประทาน
• พลังงานสำหรับการแปรรูปและการขนส่ง
• พื้นที่ทางการเกษตร
• ปุ๋ยและแรงงาน

เมื่ออาหารถูกทิ้ง ทรัพยากรทั้งหมดที่ใช้ในการผลิตอาหารเหล่านั้นก็สูญเปล่าไปด้วย

3. เพิ่มปริมาณขยะในหลุมฝังกลบ 

เมืองที่กำลังเติบโตของประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายด้านการจัดการขยะอยู่แล้ว ขยะอาหารใช้พื้นที่จำนวนมากในหลุมฝังกลบ และเพิ่มต้นทุนในการกำจัดขยะของหน่วยงานท้องถิ่น

4. ความมั่นคงทางอาหาร

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ อาหารจำนวนมากถูกทิ้งในขณะที่ผู้คนหลายร้อยล้านคนทั่วโลกยังเข้าไม่ถึงอาหารที่เพียงพอ 

UNEP ประเมินว่า มีประชากรประมาณ 783 ล้านคนทั่วโลกที่ประสบภาวะขาดแคลนอาหาร ในขณะเดียวกันกลับมีอาหารมากกว่าหนึ่งพันล้านมื้อถูกทิ้งทุกวัน

ประเทศใดสร้างขยะอาหารมากที่สุด?

คำตอบขึ้นอยู่กับว่าเราวัดจาก ปริมาณขยะอาหารทั้งหมด หรือ ปริมาณขยะอาหารต่อคน

ประเทศที่มีปริมาณขยะอาหารรวมมากที่สุด

ประเทศที่มีประชากรจำนวนมากมักจะสร้างขยะอาหารในปริมาณรวมสูงที่สุดโดยธรรมชาติ

จากข้อมูลประมาณการล่าสุดที่อ้างอิงจาก UNEP พบว่า ประเทศที่เป็นผู้สร้างขยะอาหารรายใหญ่ของโลก ได้แก่:

• จีน
• อินเดีย
• ปากีสถาน
• ไนจีเรีย
• สหรัฐอเมริกา
• บราซิล
• อียิปต์
• อินโดนีเซีย
• เม็กซิโก
• บังกลาเทศ

ประเทศจีนสร้างขยะอาหารมากกว่า 100 ล้านตันต่อปี ทำให้จีนเป็นประเทศที่สร้างขยะอาหารมากที่สุดในโลกเมื่อวัดจากปริมาณรวม

อย่างไรก็ตาม เนื่องจากจีนมีจำนวนประชากรจำนวนมหาศาล ปริมาณขยะอาหารต่อคนจึงต่ำกว่าบางประเทศอื่น ๆ

ประเทศที่มีขยะอาหารต่อคนสูงที่สุด

เมื่อพิจารณาจากปริมาณขยะอาหารแบบ ต่อประชากรหนึ่งคน (Per Capita) จะพบว่าบางประเทศมีปัญหาที่รุนแรงกว่ามาก

งานศึกษาหลายฉบับระบุว่า ประเทศต่าง ๆ เช่น:

• อียิปต์
• ไนจีเรีย
• ปากีสถาน
• ออสเตรเลีย
• ประเทศในกลุ่มอ่าวอาหรับบางประเทศ

มีปริมาณขยะอาหารต่อคนอยู่ในระดับสูง เนื่องจากปัจจัยหลายอย่างร่วมกัน เช่น พฤติกรรมผู้บริโภค สภาพภูมิอากาศ ข้อจำกัดด้านการจัดเก็บอาหาร และปัจจัยทางวัฒนธรรม

สิ่งที่น่าสนใจคือ ข้อมูลล่าสุดจาก UNEP แสดงให้เห็นว่า ขยะอาหารไม่ได้เป็นเพียงปัญหาของประเทศร่ำรวยเท่านั้น แต่เกิดขึ้นในทุกระดับรายได้และทุกภูมิภาคทั่วโลก

ประเทศใดทิ้งอาหารน้อยที่สุด?

การจะระบุว่าประเทศไหนมีปริมาณขยะอาหารต่ำที่สุดอย่างแท้จริงนั้นเป็นเรื่องยาก เนื่องจากคุณภาพของข้อมูลแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละประเทศ

อย่างไรก็ตาม ประเทศที่มีแนวโน้มทำได้ดีอย่างต่อเนื่องในการลดขยะอาหาร ได้แก่:

ญี่ปุ่น

ญี่ปุ่นได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นหนึ่งในประเทศผู้นำระดับโลกด้านการจัดการขยะอาหาร

ประเทศญี่ปุ่นมี:

• แคมเปญสร้างความตระหนักรู้แก่ประชาชนที่เข้มแข็ง
• ระบบห่วงโซ่อุปทานอาหารที่มีประสิทธิภาพ
• ระบบคัดแยกขยะที่ทันสมัย
• เป้าหมายลดขยะอาหารจากภาครัฐ

โดยทั่วไป ครัวเรือนในญี่ปุ่นทิ้งอาหารน้อยกว่าประเทศที่พัฒนาแล้วหลายแห่ง เนื่องจากวัฒนธรรมที่ให้ความสำคัญกับการเห็นคุณค่าของอาหารและการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า 

เกาหลีใต้

เกาหลีใต้นำระบบคัดแยกและรีไซเคิลขยะอาหารมาใช้อย่างจริงจัง 

ครัวเรือนจำนวนมากต้องจ่ายค่ากำจัดขยะตามปริมาณขยะอาหารที่สร้างขึ้น ซึ่งเป็นแรงจูงใจทางการเงินให้ผู้คนลดปริมาณอาหารเหลือทิ้ง

ขยะอาหารที่รวบรวมได้จำนวนมากถูกนำไปเปลี่ยนเป็น:

• อาหารสัตว์
• ปุ๋ยหมัก
• พลังงานชีวภาพ (Bioenergy)

เดนมาร์ก

เดนมาร์กได้รับความสนใจจากทั่วโลกในด้านความสำเร็จของโครงการลดขยะอาหาร เช่น แคมเปญให้ความรู้ และความร่วมมือระหว่างซูเปอร์มาร์เก็ตกับธุรกิจอาหารต่าง ๆ

ความพยายามเหล่านี้ช่วยลดปริมาณขยะอาหารทั่วประเทศลงอย่างเห็นได้ชัดในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา 

ทำไมไทยเราถึงมีขยะอาหารจำนวนมากขนาดนี้ล่ะ?

จริงๆ มันก็มีหลายปัจจัยที่ทำให้ไทยเรากำลังเผชิญกับปัญหาขยะอาหารมากขนาดนี้ เช่น

สภาพอากาศร้อน

ประเทศไทยมีสภาพภูมิอากาศแบบเขตร้อน ซึ่งทำให้อาหารเน่าเสียได้เร็วขึ้นโดยเฉพาะในครัวเรือนที่มีข้อจำกัดด้านการเก็บรักษาอาหารอย่างเหมาะสม 

งานวิจัยของ UNEP ระบุว่า ประเทศที่มีอากาศร้อนมักมีระดับขยะอาหารสูงกว่า เนื่องจากมีปัญหาเรื่องการจัดเก็บอาหาร และ มีการบริโภคอาหารที่เน่าเสียง่ายในปริมาณมาก

ปริมาณอาหารที่เสิร์ฟต่อมื้อมีขนาดใหญ่

อาหารจากร้านอาหาร บุฟเฟต์ และงานสังสรรค์ต่าง ๆ มักมีปริมาณมากเกินความจำเป็น ทำให้อาหารที่รับประทานไม่หมดกลายเป็นขยะอาหารจำนวนมาก 

ความนิยมในการสั่งอาหารผ่านบริการเดลิเวอรี่

การเติบโตอย่างรวดเร็วของแพลตฟอร์มเดลิเวอร์รี่ทำให้การสั่งอาหารสะดวกกว่าที่เคย

แม้ว่าจะช่วยเพิ่มความสะดวกสบาย แต่ก็อาจนำไปสู่การสั่งอาหารเกินความจำเป็น และทำให้เกิดอาหารเหลือทิ้งมากขึ้น

การแยกขยะอาหารยังไม่แพร่หลาย

ไทยเราในหลายพื้นที่ ขยะอาหารถูกนำไปทิ้งรวมกับขยะทั่วไป แทนที่จะถูกคัดแยกเพื่อนำกลับมาใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่นๆ 

การมีส่วนร่วมของประชาชนในการลดขยะอาหารยังมีน้อย 

ผู้บริโภคจำนวนมากยังไม่ตระหนักถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจากการทิ้งอาหารที่ยังสามารถรับประทานได้

ภาคครัวเรือนสามารถมีส่วนร่วมในการลดขยะอาหารได้อย่างไร? 

แม้ปัญหาขยะอาหารจะได้รับความสนใจมากขึ้นในประเทศไทย แต่ยังคงต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในการแก้ไข 

แต่เมื่อผู้คนเริ่มมีความตระหนักมากขึ้น ครัวเรือน ธุรกิจ และชุมชนจำนวนมากต่างก็กำลังมองหาแนวทางแก้ไข เช่น:

• การวางแผนมื้ออาหารให้ดีขึ้น
• โครงการบริจาคอาหาร
• การติดตามปริมาณขยะอาหาร
• ระบบทำปุ๋ยหมัก
• การรีไซเคิลขยะอินทรีย์
• แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy)

การลดขยะอาหารไม่ได้ช่วยเพียงแค่สิ่งแวดล้อมเท่านั้น แต่ยังช่วยอนุรักษ์ทรัพยากร ลดต้นทุนในการจัดการขยะ และช่วยสร้างอนาคตที่ยั่งยืนมากขึ้น

ก้าวต่อไป: เปลี่ยนขยะให้เป็นประโยชน์

ประเทศไทยตั้งเป้าหมายระดับชาติในการลดสัดส่วนขยะอาหารในชุมชนให้เหลือน้อยกว่า 28% ภายในปี 2030 การบรรลุเป้าหมายนี้จำเป็นต้องอาศัยทั้งความรับผิดชอบจากองค์กรขนาดใหญ่ในกระบวนการตั้งแต่ต้นทางการผลิตจนถึงผู้บริโภคอาหาร  และการลงมือทำของแต่ละบุคคลภายในบ้าน

แม้ว่าการแก้ไขปัญหาขยะอาหารในภาพรวมต้องอาศัยเวลา แต่ทุกคนสามารถเริ่มลดขยะอาหารได้ทันทีจากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน 

การจัดการขยะแบบกระจายศูนย์ (Decentralised Waste Management) เป็นอีกทางเลือกที่ช่วยลดปริมาณขยะอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ 

เทรนด์การทำปุ๋ยจากขยะอาหารทั้งภายในบ้านและเชิงพาณิชย์

แทนที่จะนำเศษอาหารไปกำจัดด้วยการฝังกลบ การจัดการขยะอาหารตั้งแต่ต้นทางถือเป็นแนวทางที่ยั่งยืนกว่า ปัจจุบันเทคโนโลยีการจัดการขยะอินทรีย์ได้พัฒนาไปมาก ช่วยลดข้อจำกัดของการทำปุ๋ยหมักแบบดั้งเดิมที่มักใช้เวลานาน ดูแลยาก และอาจก่อให้เกิดปัญหาด้านความสะอาดหรือดึงดูดสัตว์รบกวน 

ด้วยเทคโนโลยีจุลินทรีย์เฉพาะทาง โซลูชันสมัยใหม่จาก  เครื่องย่อยขยะเศษอาหารจาก HASS ช่วยให้ครัวเรือน คอนโดมิเนียม และภาคธุรกิจสามารถจัดการขยะอินทรีย์ได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น.  

เทคโนโลยีนี้ทำงานอย่างไร?

เพียงใส่เศษอาหารลงในเครื่อง ระบบจุลินทรีย์เฉพาะทางของ HASS จะช่วยย่อยสลายขยะอินทรีย์อย่างมีประสิทธิภาพ ลดปริมาณขยะ ลดกลิ่นไม่พึงประสงค์ และเปลี่ยนการจัดการเศษอาหารให้เป็นเรื่องง่ายสำหรับทุกครัวเรือนและธุรกิจลดภาระในการจัดการขยะในชีวิตประจำวัน

ใส่แล้วปล่อยให้ระบบทำงาน (Drop and Go)

คุณสามารถใส่เศษอาหารลงในเครื่องได้โดยตรง รวมถึง:

• เศษผัก
• เศษผลไม้
• อาหารเหลือ ข้าว/เส้น
• เศษเนื้อสัตว์และกระดูกชิ้นเล็กๆ

กระบวนการย่อยสลาย (Decomposition)

ด้วยเทคโนโลยีจุลินทรีย์เฉพาะทาง ระบบภายในเครื่องสามารถย่อยสลายเศษอาหารได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ ช่วยลดปริมาณขยะอินทรีย์ภายในเวลาอันสั้น 

ไม่มีกลิ่น ไม่ดึงดูดแมลงและสัตว์รบกวน (Zero Odour, Zero Pest)

เครื่องย่อยขยะเศษอาหารของ HASS มาพร้อมกับระบบฆ่าเชื้อขั้นสูง เช่น:

• ระบบ UV-C
• ระบบโอโซน
• ระบบกรองด้วยโลหะออกซิเดชัน

ออกแบบมาเพื่อการใช้งานในชีวิตประจำวัน ช่วยลดกลิ่นรบกวนได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงสามารถติดตั้งได้ทั้งในบ้าน คอนโดมิเนียม หรือพื้นที่ใช้งานในอาคารอย่างสะดวก 

ระบบหมุนเวียนที่สมบูรณ์แบบ (The Ultimate Closed Loop)

ผลลัพธ์ที่ได้คือปุ๋ยอินทรีย์คุณภาพสูง ที่อุดมด้วยธาตุอาหารสำคัญและพร้อมนำไปใช้ประโยชน์ได้ทันที 

ประกอบด้วยธาตุสำคัญ ได้แก่:

• ไนโตรเจน (Nitrogen)
• ฟอสฟอรัส (Phosphorus)
• โพแทสเซียม (Potassium หรือ K)

ปุ๋ยนี้สามารถนำไปใช้ได้โดยตรงกับ:

• ต้นไม้ภายในบ้าน
• สวนสาธารณะ
• โครงการเกษตรในเมือง (Urban Farming)

เครื่องย่อยขยะเศษอาหารไม่ได้เป็นเพียงอุปกรณ์กำจัดขยะ แต่เป็นโซลูชันที่ช่วยเปลี่ยนเศษอาหารให้กลับมา                   เกิดประโยชน์ ลดปริมาณขยะอินทรีย์ และลดภาระในการจัดการขยะของครัวเรือนและองค์กร

นอกจากช่วยลดปริมาณขยะและกลิ่นรบกวนแล้ว ยังช่วยรักษาความสะอาดของพื้นที่ใช้งาน พร้อมเปลี่ยนเศษอาหารให้เป็นปุ๋ยอินทรีย์ที่สามารถนำไปใช้บำรุงต้นไม้และพื้นที่สีเขียวได้อย่างคุ้มค่า 

บทสรุป

ปัจจุบันคนไทยทิ้งอาหารเฉลี่ยประมาณ 86 กิโลกรัมต่อคนต่อปี ซึ่งสูงกว่าค่าเฉลี่ยของโลก สะท้อนให้เห็นว่าปัญหาขยะอาหารยังคงเป็นความท้าทายสำคัญที่ส่งผลต่อทั้งสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร และการจัดการขยะของประเทศ 

แม้ว่าประเทศที่มีประชากรจำนวนมากอย่างจีนและอินเดียจะมีปริมาณขยะอาหารรวมสูง แต่ปัญหาขยะอาหารไม่ได้จำกัดอยู่เพียงบางประเทศเท่านั้น หากเป็นประเด็นระดับโลกที่ส่งผลกระทบต่อทุกสังคมและทุกเศรษฐกิจ 

ตัวอย่างจากเกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และเดนมาร์ก สะท้อนให้เห็นว่าการจัดการขยะอาหารอย่างเป็นระบบสามารถช่วยลดปริมาณขยะและเพิ่มการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าได้ 

สำหรับประเทศไทย การแก้ปัญหาขยะอาหารสามารถเริ่มต้นได้จากพฤติกรรมเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวันของทุกคน 

ไม่ว่าจะเป็น:

• วางแผนการซื้อและการบริโภคอาหารอย่างเหมาะสม 
• นำเศษอาหารที่เหลือกลับมาใช้ประโยชน์ให้คุ้มค่า 
• จัดการเศษอาหารด้วยการผลิตปุ๋ยอินทรีย์หรือการย่อยสลายที่ถูกวิธี 

ทุกการเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ในวันนี้ สามารถสร้างผลกระทบเชิงบวกที่ยิ่งใหญ่ได้ 

สิ่งที่คุณสามารถทำได้ตั้งแต่วันนี้:

1. วางแผนก่อนซื้อ: เลือกซื้ออาหารในปริมาณที่เหมาะสม และวางแผนมื้ออาหารล่วงหน้าเพื่อลดอาหารเหลือทิ้ง 
2.  เช็กวันหมดอายุให้ถูกต้อง: แยกความแตกต่างระหว่าง “ควรบริโภคก่อน” (Best Before) และ “วันหมดอายุ” (Expiry Date) เพื่อช่วยลดการทิ้งอาหารที่ยังรับประทานได้
3. เปลี่ยนเศษอาหารให้เกิดประโยชน์:  ศึกษาทางเลือกในการจัดการขยะอาหาร เช่น  เครื่องย่อยขยะเศษอาหารของ HASS ที่ช่วยเปลี่ยนเศษอาหารให้เป็นปุ๋ยอินทรีย์ ลดปริมาณขยะ และช่วยให้การจัดการขยะในครัวเรือนเป็นเรื่องง่ายยิ่งขึ้น 

เริ่มต้นจากวันนี้ เปลี่ยนเศษอาหารให้เกิดประโยชน์และลดขยะอาหารไปพร้อมกัน